
Φόβος δέσμευσης και φόβος απόρριψης: τα δύο εμπόδια στην συναισθηματική μας έκφραση
O όρος «συναισθηματική νοημοσύνη» καθιερώθηκε στην επιστημονική κοινότητα όταν το 1995 ο Daniel Goleman παρουσίασε την ιδέα ότι η ικανότητα κατανόησης και επεξεργασίας των συναισθηματικών πληροφοριών είναι μια αναπόσπαστη ιδιότητα του ανθρώπου. Μέρος της συναισθηματικής νοημοσύνης είναι και η έκφραση των συναισθημάτων μέσω του γραπτού λόγου, με τη γλώσσα του σώματος ή μιλώντας με άλλους ανθρώπους.
Ωστόσο, δεν είναι εύκολο για όλους να εκφράσουν τα συναισθήματα τους σε κάποιον άλλον, πόσω μάλλον σε έναν νέο ερωτικό σύντροφο. Αν και οι κοινωνικές αντιλήψεις θεωρούν πως οι άντρες τείνουν να είναι πιο αποστασιοποιημένοι από τα συναισθήματα τους, σε σχέση με τις γυναίκες, ο καθένας μας, σε κάποια στιγμή της ζωή του μπορεί να δυσκολευτεί να επικοινωνήσει πώς νιώθει. Διάφορες σκέψεις και προβληματισμοί εμπλέκονται και επηρεάζουν την απόφαση μας για το αν και κατά πόσο θα μοιραστούμε με το ταίρι μας τα θετικά συναισθήματα που νιώθουμε για εκείνο. Μάλιστα, οι δυο πιο συνηθισμένοι λόγοι που μας «απομακρύνουν» από την απόφαση να δηλώσουμε τι αισθανόμαστε, είναι ο φόβος της δέσμευσης και ο φόβος της απόρριψης.
Στην περίπτωση του φόβου της δέσμευσης, κάποια άτομα δυσκολεύονται να πουν στον άλλο «είμαι ερωτευμένος μαζί σου», «σε θέλω», γιατί αισθάνονται πως δεν είναι έτοιμοι να δώσουν μια υπόσχεση την οποία, αφενός δεν είναι σίγουροι ότι μπορούν να τηρήσουν και αφετέρου, γιατί πολλές φορές αμφισβητούν και οι ίδιοι τα συναισθήματα τους. Οι προηγούμενες εμπειρίες και τα είδη δεσμού με τους σημαντικούς άλλους (πχ. γονείς) φαίνεται να διαδραματίζουν έναν σημαντικό ρόλο.
Στον φόβο της απόρριψης τα πράγματα δεν διαφέρουν πολύ. Το άτομο αισθάνεται πως τα δικά του συναισθήματα είναι πιο δυνατά και ότι εάν τα μοιραστεί, ο σύντροφός του θα χάσει το ενδιαφέρον του ή ακόμα και θα τον απορρίψει. Το άτομο πιστεύει ότι αν μιλήσει ανοιχτά στον άλλον για το πώς νιώθει για εκείνον, θα φανεί ευάλωτο στα μάτια του. Ο νέος έρωτας είναι μια αχαρτογράφητη περιοχή με ρίσκα. Όσο περισσότερο πορευόμαστε μαζί, τόσο περισσότερα επενδύουμε και δημιουργούμε ισχυρούς δεσμούς, με αποτέλεσμα να επηρεαζόμαστε περισσότερο και να αυξάνονται αυτά που έχουμε να χάσουμε, αν η σχέση δεν ανταποκριθεί στις προσδοκίες μας. Ειδικά, όταν έχουμε ήδη πληγωθεί συναισθηματικά στο παρελθόν, ο φόβος μήπως αυτό επαναληφθεί και στην τωρινή σχέση ενισχύεται.
Οι παρελθοντικές εμπειρίες δεν αφορούν μόνο προηγούμενες ερωτικές σχέσεις. Αντίθετα, ξεκινούν από την παιδική ηλικία και από τον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβανόταν το περιβάλλον του και αλληλεπιδρούσε με αυτό. Αν, για παράδειγμα, οι οικογενειακοί δεσμοί είχαν διαταραχθεί στην παιδική ηλικία, αυτό θα μπορούσε να ενισχύσει τον φόβο της δέσμευσης και της απόρριψης στις ενήλικες διαπροσωπικές του σχέσεις.
Μια άλλη σημαντική παράμετρος είναι ότι η συναισθηματική εγγύτητα δεν εκφράζεται μόνο λεκτικά αλλά και με συμπεριφορές. Μάλιστα, αρκετοί άνθρωποι προτιμούν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους με πράξεις και όχι με λόγια (πχ. επιλέγουν μια δραστηριότητα που ευχαριστεί τον σύντροφο τους και ας μην έχουν διάθεση ή είναι κουρασμένοι). Ωστόσο, σε μια ερωτική σχέση, η ανάγκη της λεκτικής συναισθηματικής έκφρασης είναι καθοριστικής σημασίας και η απουσία της μπορεί να εγείρει ερωτηματικά στον σύντροφο, όπως «μήπως δεν με θέλει;», «μήπως δεν είναι αμοιβαία τα συναισθήματα μας;», «έχει νόημα να παραμένω σε αυτήν την σχέση;”. Αυτοί οι προβληματισμοί μπορεί τον οδηγήσουν στο να γίνει, είτε πιο απαιτητικός, ζητώντας από τον άλλον να γίνει πιο «συναισθηματικός», είτε πιο υποχωρητικός και απόμακρος.
Η επαφή με τα συναισθήματα μας, και κατ’ επέκταση η έκφραση τους, μπορεί να μας κάνει όχι μόνο καλύτερους ανθρώπους αλλά και καλύτερους συντρόφους ή και γονείς. Η υγιής επικοινωνία ενός ζευγαριού είναι πολύ σημαντική για την συναισθηματική και σεξουαλική του εγγύτητα και την ευοίωνη πορεία αυτής της δυαδικής σχέσης. Οι δυο ερωτικοί σύντροφοι, αποκτώντας επίγνωση του εαυτού τους και των επικοινωνιακών χειρισμών τους, μπορούν ν’ αναζητήσουν και να εντοπίσουν αποτελεσματικότερους τρόπους επικοινωνίας και συνεπώς να βελτιώσουν τη σχέση τους. Παρόλα αυτά, πολλά ζευγάρια αποτυγχάνουν να το επιτύχουν χωρίς τη βοήθεια ειδικού ο οποίος με τους κατάλληλους θεραπευτικούς χειρισμούς θα τους βοηθήσει να εντοπίσουν τι πραγματικά αναζητούν από τη σχέση τους και πώς θα το εκφράσουν με έναν υγιή τρόπο.
Διδυμοπούλου Αγγελική
Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια CBT
Επιστημονική Συνεργάτις Ι.Ψ.Σ.Υ.
Learn More
Τι φοβάται ο άνδρας στο σεξ;
Ο άνδρας λειτουργεί εξ ορισμού ως «κυνηγός» στο σεξ. Δεν φοβάται να διεκδικήσει τη γυναίκα που τον ελκύει, ενώ η βιολογική του σημειολογία, φαίνεται ότι τον καθιστά περισσότερο ευερέθιστο στην υποβάθμιση της ερωτικής του ζωής.
Μάλιστα, οι δύο πιο βασικοί φόβοι του άνδρα στον τομέα αυτό, μοιάζουν να περιβάλλονται γύρω από την απουσία μίας διαθέσιμης ερωτικής συντρόφου όταν το έχει ανάγκη, καθώς και γύρω από την αδυναμία του να λειτουργήσει σεξουαλικά τη στιγμή που το επιθυμεί. Ωστόσο, ακόμα και όταν ο άνδρας διαθέτει μία ενεργή σεξουαλική ζωή, εντοπίζεται πλήθος φόβων, οι οποίοι θα μπορούσαν να μονοπωλήσουν τη σκέψη του, να αποτρέψουν την ολοκληρωτική συμμετοχή του στο σεξ και ενδεχομένως να οδηγήσουν στην εμφάνιση κάποιας σεξουαλικής δυσλειτουργίας.
Φόβος απόδοσης λόγω υψηλών προσδοκιών
Είναι συχνό φαινόμενο, ειδικά για τον άνδρα, που βρίσκεται στο ξεκίνημα της ερωτικής του ζωής, να ανησυχεί έντονα για τη σεξουαλική του εικόνα, καθώς και για το αν θα καταφέρει να ικανοποιήσει ερωτικά το «αντικείμενο του πόθου» του. Πολύ συχνά, τα λανθασμένα πρότυπα των ταινιών πορνογραφικού περιεχομένου, στις οποίες ο άνδρας «διεισδύει» ήδη από την εφηβεία, τον κάνουν να θέλει να είναι ο «ιδανικός» εραστής. Ωστόσο, οι προβολές αυτές μπορούν να δημιουργήσουν υπέρμετρες προσδοκίες για τον σεξουαλικό ρόλο ενός άνδρα (σωματότυπο, μέγεθος πέους, σεξουαλική διάρκεια και απόδοση, οργασμική κορύφωση συντρόφου), με αποτέλεσμα, αντί να τον ενθαρρύνουν και να τον κάνουν πιο αποφασιστικό, να τον αγχώσουν και να τον «πνίξουν» μέσα στην ανασφάλεια με αρνητικές επιπτώσεις για τη σεξουαλική του λειτουργία.
Ο φόβος της σύγκρισης και της απόρριψης
Οι περισσότεροι άνδρες, σχεδόν αναπόφευκτα, συγκρίνουν τις επιδόσεις τους, με αυτές των προηγούμενων εραστών των συντρόφων τους, ενώ ταυτόχρονα αγωνιούν για τον επόμενο, που πιθανώς να είναι καλύτερος από εκείνους. Άλλωστε, τα κριτήρια των σύγχρονων γυναικών είναι σήμερα τόσο απαιτητικά (εξωτερική εμφάνιση, κοινωνικό status, κύρος, δύναμη, χρήματα, ασφάλεια), που δύσκολα μπορούν να ικανοποιηθούν από τους υποψηφίους. Είναι λοιπόν σημαντικό να τονίσουμε, ότι όλες αυτές οι ασυνείδητες σκέψεις και η νευρικότητα που προκαλούν, δύνανται να οδηγήσουν σε βραχυπρόθεσμη σεξουαλική αποτυχία ενός «φοβικού» και ανασφαλή άνδρα, μπλοκάροντας συχνά, ακόμα και τη φυσιολογική σεξουαλική του λειτουργία (στυτική δυσλειτουργία και πρόωρη εκσπερμάτιση ψυχογενούς αιτιολογίας).
Φόβος επένδυσης και δέσμευσης
Σύμφωνα με τα πιο σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, οι άνδρες παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά φόβου συναισθηματικής εγγύτητας σε σύγκριση με τις γυναίκες, καθώς φαίνεται να δυσκολεύονται να εμπιστευτούν, να επενδύσουν και να δεσμευτούν σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, πιθανότατα λόγω εξελικτικών κινήτρων, αλλά και κοινωνικών στερεοτύπων, που ταυτίζουν την αρρενωπότητα με τη δυνατότητα εναλλαγής συντρόφων και την ύπαρξη ποικίλων ερωτικών εμπειριών. Ωστόσο, πολύ συχνά, αυτός ο φόβος μπροστά στη δέσμευση επεκτείνεται και στο σεξ, κάνοντας τον άνδρα να μην μπορεί να λειτουργήσει απέναντι στη σύντροφό του, που επιζητάει τη μονιμότητα και σχεδιάζει τη δημιουργία οικογένειας, ενώ εκείνος δεν νιώθει ακόμα έτοιμος.
Ο Φόβος γύρω από την εκσπερμάτιση
Η ενδοκολπική εκσπερμάτιση αποτελεί αποδεδειγμένα ένα από τα πιο σημαντικά και απολαυστικά στάδια της σεξουαλικής επαφής, τόσο για τον άνδρα όσο και για τη γυναίκα. Ωστόσο, οι περισσότεροι άνδρες, συνήθως, ανησυχούν, ότι μία τέτοια πράξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Το γεγονός αυτό, την ώρα που το ζευγάρι αποφασίζει να κάνει ελεύθερο έρωτα, μπορεί να δράσει επιβαρυντικά στην ψυχολογία του και να επιφέρει αντίστροφα αποτελέσματα, μέσα από την εμφάνιση σεξουαλικών δυσλειτουργιών, όπως η καθυστερημένη εκσπερμάτιση, όπου ουσιαστικά ο άνδρας νιώθει σα να «παλεύει» να ολοκληρώσει και δεν απολαμβάνει το σεξ.
Φυσικά, η λύση μπροστά στο ενδεχόμενο μίας απρογραμμάτιστης εγκυμοσύνης υπάρχει και είναι η χρήση του ανδρικού προφυλακτικού. Παρόλα αυτά, αρκετοί είναι οι άνδρες, που συνεχίζουν να λειτουργούν με βάσει το μύθο ότι το προφυλακτικό μπορεί να επηρεάσει τη στύση τους και να μην τους επιτρέψει να απολαύσουν πλήρως τη σεξουαλική επαφή. Έτσι, το άγχος και ο φόβος, ακόμα και σχετικά με την πιθανότητα απόκτησης ενός σεξουαλικά μεταδιδόμενου νοσήματος, συνεχίζουν να υπάρχουν γύρω από κάθε σεξουαλική επαφή, μπροστά στο ρίσκο της ηδονής.
Φόβος του θανάτου
Η συγκεκριμένη φοβία βιώνεται κυρίως από άνδρες μέσης και μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι πάσχουν κατά κανόνα από καρδιαγγειακές παθήσεις. Οι καρδιοπάθειες είναι συχνότερες στους άνδρες συγκριτικά με τις γυναίκες, ενώ έχουν κατηγορηθεί για επιπλοκές στην υγεία κατά τη διάρκεια του σεξ ή ακόμα και θάνατο. Ως αποτέλεσμα, αρκετοί πάσχοντες, επηρεασμένοι από την ταυτόχρονη ανησυχία -και αποτροπή πολλές φορές- των συντρόφων τους, είτε αποφεύγουν το σεξ, είτε λαμβάνουν μέρος σε αυτό, διατηρώντας υψηλά επίπεδα άγχους. Ωστόσο, οφείλουμε να αναφέρουμε ότι σύμφωνα με τα πιο σύγχρονα επιστημονικά δεδομένα, οι καρδιοπάθειες και ο κίνδυνος θανάτου κατά τη διάρκεια του σεξ ενέχουν ελάχιστες πιθανότητες σύνδεσης, εφόσον ο πάσχοντας ακολουθεί πιστά τις οδηγίες του επιβλέποντος ιατρού του.
Ολοκληρώνοντας, είναι σημαντικό να τονίσουμε τον αγώνα που καταβάλει ο σύγχρονος άνδρας εν μέσω μίας κρίσιμης κοινωνικο-οικονομικής περιόδου, να αποδείξει το δυναμισμό και την αξία του σεξουαλικού του ρόλου. Το σεξ και οι φόβοι, που πολλές φορές το περιβάλλουν, μπορεί να μετατραπεί σε πηγή έντονου στρες για εκείνον που τελικά αποφεύγει να «χτυπήσει την πόρτα» του ειδικού, επειδή ντρέπεται είτε επειδή δεν λαμβάνει την απαραίτητη συναισθηματική υποστήριξη από τη σύντροφό του. Γι αυτό το λόγο, οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένοι πάνω σε έναν τομέα, τόσο καθοριστικό για την αυτοεκτίμηση και την ψυχική υγεία του άνδρα, υποστηρίζοντάς τον έμπρακτα.
Θάνος Ε. Ασκητής
ΠΗΓΗ: ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ
Learn More